OSMANLI DEVLETİ’NDE KAMU GÖREVLİLERİNE VERİLEN SÜRGÜN CEZALARINDAKİ SUÇ TİPLERİ (18. yüzyıl)

Abstract

Dünya tarihinde “sürgün”, farklı coğrafya ve medeniyetlerde muhtelif neden ve amaçlarla tatbik edilmiş bir ceza türüdür. Bu neden ve amaçlar arasında dikkat çeken unsurlardan biri, devletlerin kendi hâkimiyetlerini güçlendirme arzusudur. Osmanlı devletinde tatbik edilen sürgün cezaları araştırıldığında, genel olarak üç maksadın belirleyici olduğu açığa çıkmaktadır. Bu durum aynı zamanda şu üç farklı sürgün şeklini beraberinde getirmiştir: 1) Yöneticilere bir yaptırım olarak uygulanan idari/siyasi maksatlı sürgünler. 2) Merkezi otoritenin nüfus ve iskân politikasının bir sonucu olarak iskân maksatlı yapılan sürgünler. 3) Belli suç tiplerine verilen ceza mahiyetinde olan sürgünler. Her üç sürgün şeklinin uygulama alanı dönemin karakteristik özelliğini veren zengin arşiv malzemesi sayesinde modern araştırmacıların dikkatini çekmektedir. Bu çalışmada idari ve iskân maksatlı sürgünlerden kısaca bahsedilmekle birlikte, esas itibariyle cezai müeyyide olarak verilen sürgün konusu ele alınacaktır. Kavramsal çerçeve ve sürgünün kısa tarihçesinden sonra İslam ve Osmanlı Hukukundaki sürgünün uygulama biçimine kısaca yer verilmiştir. Çalışmanın temel kaynağını Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivindeki farklı tasnif ve kataloglardaki belgeler oluşturmaktadır. 18 ve 19. yüzyıllardaki belgelerin tümü taranarak cezai müeyyide olarak verilen sürgün cezaları tespit edilmiştir. Makalede 18. yüzyıl kayıtları üzerinden ilgili yüzyılda kamu görevlilerinin çoğunlukla hangi suçlar sebebiyle sürgün cezası aldıkları, işledikleri suçları tek başına mı yoksa eşkıya veya sair ahali ile müştereken işleyip işlemedikleri, cezaların süresi, hangi bölgelere sürgüne gönderildikleri ve affa uğrayıp uğramadıkları tespit edilmeye çalışılmıştır. Kamu görevlilerinin işledikleri suçlar arasında, kamu görevi sıfatını kullanarak hukuka aykırı tasarruflarda bulunmak, çoğunlukla zimmete para geçirmek, vakıf mallarında usulsüzlük yapmak, halka zulüm ve baskı yapmak öne çıkanlar arasındadır. Öte yandan eşkıya ile birlik olup işlenen suçlara ortak olmak da kamu görevlilerinin sürgün sebepleri arasında sayılabilir.

Banishment is a sort of punishment that has been used throughout history in various geographies and civilisations for a variety of reasons and objectives. The desire of states to further strengthen their sovereignty is one of the aspects grabbing attention among particular reasons and purposes. When it comes to banishments in the Ottoman Empire, there are three main reasons behind them. As a result, three different sorts of exile have become possible at the same time: 1) Administrative/political banishments applied on government executives as a sanction; 2) Banishments applied for inhabitation as a result of population and inhabitation policies of central government; and 3) Banishments as a punishment inflicted on certain types of crime. The areas of application of all these three forms of banishment are attracting attention of modern researchers thanks to rich archive materials reflecting the characteristics of the relevant era. After briefly discussing banishments for administrative and inhabitation purposes, the focus of this research will be on banishment as a punitive consequence. Following a brief history of the conceptual framework and banishment, the method of application of banishment (or exile or deportation) in Islamic Law and Ottoman Law will be briefly explained. This study is basically relied upon the documents in different classifications and catalogues in the Ottoman Archives of the Presidency. All documents originated from to the 18th and 19th centuries are scanned, and banishments applied as a penal sanction are selected. This paper aims to determine on the basis of the 18th century records for which crimes the public servants are mostly banished in the related centuries, and whether they committed the crimes alone or together with accomplices from bandits or ordinary people, and duration of banishment, and to which provinces they are banished, and whether they are ever pardoned or not.