Anadolu Sahasında Müstakil Bir Tür Olarak Manzum Sözlükler Tuhfeler

Abstract

Bu çalışmada İslâmî devir Türk edebiyatında eğitim-öğretim aracı olarak ortaya çıkan manzum sözlükler, müstakil bir tür olarak ele alınmıştır. Üç bölümden oluşan yazının birinci bölümünde Anadolu sahasındaki Türkçe ilk örneklerden başlamak üzere manzum sözlüklerin izlediği rotaya temas edilerek türün tayin edilmiş bir adının olup olmadığı sorgulanmış ve bu husus İslâm coğrafyasındaki diğer örneklerle mukayese edilmek suretiyle irdelenmiş; Fars edebiyatında nisâb adı verilen bu türün, Türk edebiyatında tuhfe olarak isimlendirildiği, örneklerle gösterilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde manzum sözlüklerin şekil özellikleri, bölümleri, örnekler verilerek ele alınmış, ayrıca ilk ve son manzum sözlüklere dair bilgiler verilmiştir. Tuhfelerin yazım süreci hakkında kısa malumatın da yer aldığı yazının son bölümünde ise farklı maksatlarla kaleme alınan manzum sözlüklere temas edilmiştir.

In this study, the history of the bilingual/multilingual versified dictionaries in Turkish literature will be examined, starting from the first versified dictionaries produced in Anatolia. This article will comprise three sections. In the first section, the early Turkish versified dictionaries will be reviewed, and the history of the versified dictionaries in the Islamic and Turkish literature will be emphasized. Besides, it will be argued in the light of examples that the nisab form in Persian literature is named tuhfe in Turkish literature. In the second part, the features of the versified dictionaries will be discussed in detail, and information about the first and last dictionaries in verse will also be given. In the last section of the study, versified dictionaries written for different purposes will be touched.