NÂZIM HİKMET ŞİİRİNDE EKFRASİS

Abstract

Sessiz sanat eserleri ve nesnelerine dil içinde konuşma kabiliyeti vermek\rşeklinde kısaca tanımlayabileceğimiz ekfrasis, Türkçeye “sözedökme” şeklinde\rçevrilebilen bir kelimedir. Bu kelime aslında kavramın “göz merkezli” Batı\rmedeniyeti içinde ortaya çıkmasıyla doğrudan ilgilidir. Ekfrasis bu açıdan,\rsanat eserleri, eşya ve şeylerle dilin göstergelerarası bir iletişim kurmasıdır.\rBatı medeniyetinde ekfrasis, daha çok “ut pictura poesis” ifadesiyle kendine\rköklü bir zemin oluşturmuştur. Bu zemin, bir sanat ve yazma tekniği olması\raçısından onu işlevsel bir şekle getiren çeşitli örneklerle yaygınlık kazanmıştır.\rMakalede ekfrasis’in ortaya çıkış süreci, önemli dönüm noktaları, bu tecrübe\rilgili önemli eserlere kısaca değinildikten sonra ekfrasisin edebiyatta nasıl\rkullanıldığı örneklenmiştir. Ekfrasis, görsel sanat eserleri ile edebiyatın\rgöstergelerarası iletişimini sağladığından son yıllarda çok farklı\ruygulamalarla edebiyatın da zenginleşmesine hizmet etmektedir. Makalede,\rTürk edebiyatının geçmiş yüzyıldaki önemli şairlerinden biri olan Nâzım\rHikmet’in şiirindeki görselliğe odaklanarak ekfrasis’in onun şiirlerinde nasıl\rkarşımıza çıktığı, bu tekniğin onun şiirlerine nasıl yansıdığı ve bunların hem\rşairin kendi şiirine hem de Türk edebiyatına etkisi üzerinde durulmuştur.\rNâzım Hikmet’in bütün şiirleri içinde görsel sanat eserlerinden kaynaklanan\rekfrastik şiirler onun şiirindeki görsellikle ilgili okurlara farklı ipuçları verir.\rEkfrasis, Nâzım Hikmet şiirinin güçlü yönlerini anlamayı kolaylaştırması\raçısından önemlidir. Onun şiirlerinde, doğrudan görsel sanat eserlerinden\rkaynaklanan ekfrastik nitelikli toplam on şiir vardır. Elimizdeki mevcut\rbilgilere göre Nâzım Hikmet, Türk edebiyat tarihinde bir kitabın kapağına\rekfrastik nitelikli ilk şiiri yazan şairdir. Onun Bir Şiir Kitabının Kapak Resmi\rbaşlıklı eseri, edebiyat tarihimizde bu türdeki ilk ekfrastik şiir olması açısında\rdeğerlidir. Ayrıca onun Jokond ile Si-Ya-U kitabı, Türk edebiyat tarihinde ilk\rdefa bütünüyle ekfrastik özelliğe sahip ilk şiir kitabıdır.