İran’da Basının Doğuşu ve Gazeteler

Abstract

İran’da basın ülkenin farklı bölgelerinde yaşayan halkı toplumsal, siyasal, ekonomikve kültürel konularda önemli derecede bilgilendirmiş ve etkilemiştir. Basınıngelişimi özellikle Meşrutiyet’in ilanının ardından farklı karakteristik özelliklerebürünmüştür.Bu çalışmada matbaanın İran’a getirilmesinin ardından ülkede basın yayın hayatınıngelişimi konu edinilerek, farklı dönemlerde yayımlanmaya başlayan ilk gazetelersıralanmıştır. Kaçar dönemi, Meşrutiyet dönemi ve Birinci Pehlevi (Rıza Şah Pehlevi)dönemi olmak üzere üç başlık altında gazetecilik faaliyetleri incelenmiştir.Kaçar döneminde ilk gazetenin yayınlandığı süreçte ülkedeki siyasi atmosferinnasıl olduğu, gazetelerin işlevlerinin neler olduğu ortaya konulmaya çalışılmıştır.Söz konusu gazetelerin rejim ile ilişkisi, sonraki dönemde meşrutiyete yaklaşımları,yayınlanma süreleri, hangi meseleleri kendilerine konu edindikleri araştırılmıştır.Gazetelerin özellikle meşrutiyete zemin hazırlayacak yayınları dikkate alınarak,bu tutumun hangi yöneticilerce olumlu/ olumsuz karşılandığı, basına yönelikengellemeler ve kısıtlamalar ortaya konulmuştur.Meşrutiyet’ten sonraki dönemde özellikle Rıza Şah’ın yönetimi ele geçirmesininardından bazı gazeteler, ürettikleri söylemler aracılığı ile yönetime meşrulukkazandıran bir rol üstlenmiştir. İkinci Dünya Savaşı yıllarında ise İran basını üzerindeİngiliz ve Rus siyasetinin etkisi hissedilmiştir. Sağ ve sol kesim olarak iki grup altındadeğerlendirilebilen basın organlarının dönemin hükümetlerine yönelik tutumlarıkarşısında her iki kesimin yayınlarına da son verildiği görülmektedir.