128 numaralı Atik Şikâyet Defterinin transkripsiyon ve değerlendirmesi

Abstract

Osmanlı Devleti'nde yaşanan bürokratik gelişmelere paralel olarak çeşitlenen kayıt etme geleneği Divân-ı Hümayûn'daki kalemlerin sistematik bir şekilde çalışmasını sağlamıştır. 17. yüzyıl itibariyle müstakil olarak tutulan Şikâyet Defterleri de bu gelişimin bir parçası olmuştur. Bu araştırmanın amacı, bu defterler aracılığıyla defterin tutulduğu döneme ışık tutmak ve yapılan şikâyetler yoluyla adaletin nasıl sağlanmaya çalışıldığını anlamak ve açıklamaya çalışmaktır. Araştırmada 128 numaralı Atik Şikâyet Defteri'nin transkripsiyonu yapılmış ve sonrasında hükümlerin değerlendirilmesi yapılarak sonuca varılmıştır. Defter tipik olarak şikâyet defterlerinin tüm özelliklerine sahiptir. Defterde yer alan 280 adet hüküm konu başlıklarına göre gruplandırılmış, şikâyet edenlerin ve edilenlerin meslek, din, sınıf, cinsiyet özellikleri saptanmış, hükümlerin gönderildiği eyaletlerin coğrafi dağılımı yapılmıştır. Tüm hükümler detaylıca fişlendikten sonra analiz aşamasına geçilmiştir. Bu aşamadan çıkan sonuçlar defterlerin oluşturulduğu dönem hakkında önemli tarihsel, sosyolojik ve siyasal bilgiler sağlamıştır. 1730 yılının 4 aylık bir zaman dilimini kapsayan bu defter, tarih yazımında "Lale Devri" olarak nitelenen dönemin sonuna denk düşmektedir. Bu sonuçlarla birlikte ilerlemeci tarih yazımında baskın olarak kullanılan Lale Devri anlatısının gerçekte reayanın yaşamında karşılığının olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu anlamda bu araştırma sadece transkripsiyon çalışması yapacak olan araştırmacılara, hukuk ve sosyal tarihi çalışmalarına, şikâyet defterlerine ilgi duyanlara değil; aynı zamanda Lale Devri kurgusu ile Osmanlı Devleti'nin modernleşme ilişkisini kuran araştırmacılara da kaynaklık edecektir. Bu araştırma, farklı açılardan bakarak daha isabetli değerlendirmeler yapılabileceğini göstermekte ve sunmaya çalışmaktadır.The recording tradition, which has diversified in parallel with the bureaucratic developments experienced in the Ottoman State, enabled the items in the Divân to work systematically. Complaint Books which were kept separately from 17th century became a part of this development. The purpose of this research is to shed light on the period in which the book was kept and to grasp and explain how justice was achieved through the complaints made. In the research, translation of the Complaint Book numbered 128 was made and then the provisions were evaluated and result was reached. This book typically has all the features of Complaint Books. 280 provisions in the book were grouped according to their subject headings, the profession, religion, class, gender characteristics of those who complained and those who were submitted were determined, and the geographical distribution of the states where the provisions were sent was made. After all provisions were recorded in detail, the analysis phase was started. Results from this stage provided important historical, sociological and political information about the period in which the notebooks were created. Covering a period of 4 months in 1730, this book coincides with the end of the period referred to as the "Tulip Era" in historiography. With these results, it was tried to determine whether the Tulip Age narrative, which was used dominantly in progressive historiography, actually corresponds to the life of the citizen. In this sense, this research is not only for researchers who will do translation studies, those who are interested in legal and social history studies, and complaint books; it will also serve as a source for researchers who established the Tulip Age fiction and the modernization relationship of the Ottoman State. This research tries to show and present that more accurate evaluations can be made by looking from different angles.