Osmanlı Literatüründe Kadın Ben- Anlatılarına Bir Katkı: Çerkes Mehmed Şartlık Beg’in Hâtunu Hafize Kadın’ın 1805-1808 Tarihli Rüya Anlatıları

Abstract

Tanzimat öncesi Osmanlı ben-anlatıları literatürünün henüz yeterince araştırılıp tasnif edildiği söylenemez. Bununla birlikte son yıllarda gerçekleştirilen bazı önemli çalışmalar oldukça çeşitli ve zengin bir literatürün oluşturulabileceğini göstermektedir. Bu literatürün tam olarak hangi türden eserlerin ekseninde oluşacağı önceden belirlenemez fakat rüya anlatılarının bu literatürde özel bir yer işgal edeceği ifade edilebilir. Bu makalenin konusunu oluşturan rüya kayıtları, halen Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi TSMA.E. 0874 numarada muhafaza edilen bir yapraktan ibaret belgedir. Rika hatla yazılı belge 1220/1805-1223/1808 yılları arasına tarihlendirilen toplam yedi adet rüya anlatısını ihtiva etmektedir. Söz konusu rüyaların en önemli özelliği ise Hafize adlı bir kadın tarafından yazıya dökülmüş olup, türünün nadir örnekleri arasında bulunmasıdır. Makalenin hedeflerinden ilki, mezkûr rüya anlatılarının yapısal özelliklerini ve içeriklerini tanıtmak, özellikle Asiye Hatun’un rüya defteri ile benzer ve farklı yönlerini aydınlatmaktır. İkinci hedef ise yazarın benmerkezli anlatı üslubunu incelemek, rüyaları hangi amaç doğrultusunda ele aldığını belirlemeye çalışmaktır. Bu hedefler doğrultusunda Hafize Kadın’ın rüyalarının dönemin sosyo-politik yaşamı ile ilişkisi özellikle mercek altına alınacaktır.