MİDYAT YEMİŞLİ/ENHİL MOR KURYAKUS KİLİSESİ KDUŞKUDŞİNİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Abstract

Midyat’ın Yemişli (Enhil / Anhıl) mahallesi, Süryani kültürünün ana yurdu olarak geçen köklü bir coğrafyayı tanımlayan Tur Abdin Bölgesi’nin sınırları içinde bulunmaktadır. Süryani kültüründe birçok aziz, ruhban ve değerli kişiliğin Yemişli’den çıkmış olmasından dolayı, onların kutsal hatıralarına ithafen burada bazı ibadet mekanları inşa edilmiştir. Bu amaçla yapılan, günümüzde de Süryaniler için hala önemini koruyan yapılardan biri de Mor Kuryakus Kilisesi’dir. Makale çalışması kapsamında incelenen Mor Kuryakus Kilisesi’nin kduşkudşini, ibadet mekanının odağını belirleyen apsis bölümünde bulunmaktadır. Süryani kilisesinde liturjinin merkezinde bulunan bu unsur, simgesel anlamından dolayı önem taşımaktadır. Süryanice “kutsalların kutsalı” anlamına gelen kduşkudşin, işlevsel açıdan Hıristiyan sanatındaki altar ve kiboriuma denk gelmektedir. Yapım tarihi tam olarak bilinmeyen kduşkudşinin üslupsal özellikleri XVII. yy. özellikleri göstermektedir. İncelenen örnek, ahşap malzemeden, oyma, kazıma ve kalem işi tekniği kullanılarak yapılmıştır. Kilisenin iç mekanının sadeliğine karşın, kduşkudşin görkemli cephe düzeni, yoğun süsleme programı ile çarpıcı bir liturjik unsura dönüşmektedir. Bu bağlamda, incelenen kduşkudşin form ve üslupsal açıdan, bölgedeki diğer kiliselerde eşine rastlanmayan nadir bir örnektir. Günümüze sağlam durumda gelen kduşkudşin, bölgedeki Süryani kiliselerinde bulunan kduşkudşinlerden farklılık göstermektedir. Benzerine rastlanmayan örnek, nitelikli ve özgün özellikleri ile dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, kduşkudşinin genel görünüş, malzeme ve süsleme unsurları sanat tarihi disiplini çerçevesinde tanıtılması ve benzer örnekler üzerinden değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Makale, saha çalışması ve görsel verilerle desteklenmiştir.