Eksensel Koordinasyona Sahip Fitalosiyaninlerin Anti-fibrilojenik Ajan Olarak İncelenmeleri ve Amiloid Agregatlarının Tayininde SERS Probları Olarak Kullanımı

Abstract

Amiloid, çeşitli klinik bozukluklarda vücudun birçok doku ve organında hücreler arasında depolanan ve çözünmeyen protein agregatları olarak tanımlanır. Bu şekilde yapılan genel tanıma karşın aydınlatılan amiloid tür sayısı günden güne artmaktadır. Elimizdeki bilgiler ışığında 20’den fazla hastalığın patogenezinde amiloid fibril bulunduğunu söyleyebiliriz. 15 yıl öncesine kadar ? tabakaları içermeleri dışında yapıları hakkında çok az şey bilinen amiloidler, günümüzde sebep oldukları hastalıklarla ilişkili olarak tanımlanabilmektedir. Bu kadar kısa sürede bu kadar bilgi elde edilebilmesinin nedeni Alzheimer hastalığı (AD), Parkinson hastalığı (PD), Diyabet tip II ve spongiform encephalopathies (Deli dana hastalığı) gibi hastalığın ilerlemesine bağlı olarak ölüm oranı ve riski yükselen çok ciddi hastalıklara neden olmalarındandır. Yapılan çalışmalar amiloidlerdeki fibriler yapıların kararlı olduğunu ve karakteristik çapraz-? konformasyonunda ?-tabakalı yapılardan oluştuklarını göstermektedir. Bütün amiloid türleri ortak karakteristik özellikler gösterse de her amiloid türünün başlangıç proteini olan öncülü farklıdır. Bu nedenle bu tarz hastalıklarlarda proteinlerden amiloid fibrillere gidiş mekanizmasına etki tedavi araştırmalarının hedefindedir. Nörodejeneretif hastalıkların ilaç tedavisi için geliştirilen yaklaşımlar arasında agregasyonu engelleyen küçük moleküllerin kullanımı söz konusudur. Proje kapsamında eksensel koordinasyona sahip dört makrosiklik metal bileşiğinin insülin amiloid fibrilleri tayininde SERS probu olarak etkinlikleri incelenmiştir. Bileşiklerden üç tanesi hafniyum bir tanesi ise zirkonyum metal bileşiğidir. Hafniyum bileşikleri eksensel ligand olarak kinolinyum stiril, stiril siyanin ve klorür içermektedir. Zirkonyum bileşiği ise iki tane betaketoenol ligandı içermektedir. Yapılan çalışmalar sonucu dört fitalosiyanin bileşiğinin metal ile yüzey zenginleştirilmesi sonucu elde edilen SERS spektrumlarında da şiddet artışının 104 mertebede olduğu gözlenmiştir. İncelenen fitalosiyaninlerden klorürür içeren hafniyum bileşiğinin SERS spektrumlarında fibriler insulin eklenmesi sonucu 1310 cm -1 ve 1572 cm-1’deki bantlarında genişleme olduğu gözlenmiştir. Fibriler insulin tayininde bu bantlardan faydalanabilineceği düşünülmektedir. Sinyal artışlarının insulin fibrilinin derişimine bağlı olarak değişiklik gösterdiği saptanmıştır.